Баулының “Чүлмәкче ишегалды” иҗади мәйданчыкка әйләнде

Борынгы һөнәрчелек дөньясын хәтерләтеп, чүлмәкче түгәрәге әйләнә. Тыңлаучан һәм сыгылмалы үзле балчык, учта әйләнә-әйләнә нәфис савытка, чынаяк яки башка берәр савыт формасына әверелә. Сүз уңаеннан, Баулы иҗат остаханәсендә һәр кешенең, бигрәк тә үсештә үзенчәлекле балаларның яки яшьләрнең иҗади потенциалы җанлана.

“Чүлмәкче ишегалды” остаханәсе бүрәнә йортта урнашкан. Биредә барысы да иҗат өчен җиһазландырылган. Остаханәдә эшләнмәнең барлыкка килү процессын үз күзләрең белән күрергә була, ул формалашудан башлап мичтә киптерүгә кадәр. Ә шундый матур эшләнмәләрне үз кулларың белән ясау вакытны тагын да мавыктыргыч итә.

Чүлмәкче остаханәсенә теләгән һәркем килә ала. 14 яшьлек Назар Лазарев 10 яшеннән биредә шөгыльләнә башлаган.

– Мин башта бөтен процессны карарга гына килдем, миңа бик ошады һәм мин үзем дә балчыктан савытлар ясый башладым. Бүген мин чәйнекләр, тәлинкәләр, киң чүлмәкләр, тар муенлы чүлмәкләр һәм башка савыт-саба ясый алам. Мин монда ясаган әйберләрне әти-әниемә һәм дусларыма бүләк итәргә яратам, – ди ул.

Аделина Гриднева да икенче ел рәттән чүлмәкче остаханәсенә йөри.

– Башта бирегә өч энем килде, әнием дә миңа гел остаханәдә төшкән фотоларын җибәреп тора иде, – ди ул. – Энеләрем төрле әйберләр, савыт-сабалар алып кайттылар. Шуннан соң миңа да аларның моны ничек ясавы, эшләнү алымы кызык тоелды, шуңа күрә, мин дә монда килдем һәм балчыктан әйберләр ясый башладым. Миңа бик ошый.

Остаханә эше 2018 елда, Эльвира Мөдәррисовна “Эшмәкәрлек фабрикасы” республика мәгариф проектында үз эшен ачу һәм индивидуаль проектны эшләү буенча катнашканнан соң башланды. Үз идеясен тормышка ашыру өчен ул параллель рәвештә Уфада чүлмәкче һөнәре курсларында белем алган, аннары аны Казанда күргәзмәдә тәкъдим итә. Шулай итеп, “Чүлмәкче ишегалды” проекты барлыкка килде. Ул республиканың иң уңышлы инициативалары исемлегенә керде. Һөнәрчелек остаханәсе булдыру өчен акча кирәк була. Эльвира Косарева проектны грантлар конкурсына җибәрә һәм “Мәдәният һәм сәнгать” номинациясендә җиңүче булды. Грант акчасына ул остаханә өчен төп җиһазлар – муфель миче һәм чүлмәкче түгәрәкләре сатып алган.

Ә 2024 елда танылу алган “Игелек энергиясе” конкурсында яңа инициатива белән чыгу – остаханә үсешендә яңа үсеш ноктасы булды. Җиңү һәм чираттагы грант ярдәме нәтиҗәсендә “Чүлмәкче ишегалды” зур үзгәреш кичерә: чүлмәкчеләр өчен өченче түгәрәк куела, ә стационар күчереп йөртелә торган түгәрәк һәм балчык әвәләү станогы барлыкка килү сәламәтлек мөмкинлекләре чикләнгән кешеләр өчен яңа мөмкинлекләр ачты. Хәзер һәркем, физик сәләтенә карамастан, иҗат итү шатлыгын татырга, балчыкның җылысын үз кулларында тоярга һәм үзенең уникаль эшләнмәсен булдыра ала.

Бүген “Чүлмәкче ишегалды” остаханәсе – ул чүлмәкчелекнең борынгы сәнгате җанлана торган урын гына түгел, ә сәләтнең теләсә нинди киртәләрне җиңеп чыга алуының ачык мисалы да. Эльвира Косареваның тырышлыгы баулыларны гына түгел, ә башка шәһәрләрдән кунакларны да җәлеп итә, бу үз алдына куелган бурычларны хәл итә торган әлеге уникаль проектның танылуын һәм уңышлы булуын күрсәтә. Монда, җылы һәм дустанә атмосферада, һәр катнашучы үз-үзен күрсәтә һәм яңа күнекмәләр алу мөмкинлегенә ия. Балалар өчен мондый шөгыльләр аеруча кыйммәт, аларга вак моториканы, үз-үзләренә ышанычны һәм коммуникатив күнекмәләрне үстерергә мөмкинлек бирә.

– Чүлмәкчелек сәнгате куллану өчен чиксез киңлек ача: монда көнкүреш кулланылыштагы традицион кирәк-яракларның формаларын торгызу мөмкинлеге дә, борынгы бабаларыбызның көнкүрешенә әйләнеп кайту кебек уникаль мөмкинлек тә бар. Балчык белән эшләгәндә без мәдәният тарихын өйрәнәбез, теге яки бу савыт-сабаның нинди очракларда һәм нинди максатларда кулланылганын беләбез, – ди Эльвира Мөдәррис кызы.  Ләкин бу һөнәр – үткәннәр турында гына түгел. Балчыктан әвәләп ясау вак моториканы, киңлекне күзаллауны үстерә һәм фантазиягә тулы ирек бирә. Монда ниндидер кысалар юк: экспериментлар ясарга, яңа әйбер уйлап табарга яки хәтта үзеңә ошаган идеяләрне интернеттан табып, аларны балчыкта ясарга мөмкин. Һәм, әлбәттә, остаханәдә эшләгән вакыттагы хисләр. Балчыктан әвәләү процессы бер генә көн түгел. Үзең ясаган, яндырылган эшләнмәне кулга алганда, хисләр бөтенләй башкага әверелә. Бу “кибет киштәсендәге матур әйбер” генә түгел, ә вакытыңны һәм җаныңны салган үз эшең. Гади балчык кисәгенең күз алдында ук чын шедеврга әверелүе. Ә күп санлы ысулларны куллану – рәсем ясау, тышча белән каплау, чистарту һәм башка алымнар – эшнең һәр этабын мавыктыргыч итә. Бу чыннан да үзенә җәлеп итүче иҗади процесс.

2022 елда Эльвира Косарева Татарстан республикасының халык сәнгате һөнәрчелеге осталары реестрына, ә аның Һөнәрчелек остаханәсе Татарстан Республикасының халык сәнгать һөнәрчелеге производстволары реестрына кертелде.

2023 елда ул Казанда уза торган сәнгать эксперт советы конкурсында да катнашты. Аның ике эшләнмәсе – шәмдә җылытыла торган чәйнек һәм кәрәзле телефоннар өчен граммофон – Татарстан Республикасы милкенә кергән. Шул ук елда “Эшмәкәрлек фабрикасы” проектына нигез салучы Айдар Булатов (сүз уңаеннан, аның катнашучысы Эльвира Косарева да була) китап бастырып чыгара һәм тәкъдим итә. Презентациягә ул проектлары иң яхшы дип табылган һәм ул вакытта гамәлдә булган барлык осталарны чакырды. “Чүлмәкче ишегалды” шулай ук бу басма тарихына кереп калган. Айдар Булатов аңа автографлы китапны үзе тапшырды.

– Бу китап хәзер минем остаханәдә реликвия буларак саклана. Минем өчен бу зур казаныш булды – “Эшмәкәрлек фабрикасы” проектына нигез салучы китабына эләгү – горурлык, мин иҗатымның шундый дәрәҗәгә ия булуына шатмын, – дип сөйли ул.

2024 елда Эльвира Мөдәррис кызы тагын ике конкурста катнашкан. Нәтиҗәләр буенча ул “Эшмәкәрләрнең алтын йөзлеге” исемлегенә кертелүгә лаек булган, статуэтка һәм катнашучы дипломы иясе булган. Ә “Татарстан республикасының иң яхшы товарлары һәм хезмәтләре” конкурсында беренче һәм икенче дәрәҗә лауреат премияләренә лаек булган. Аның эшләнмәләре – шәм белән җылытылучы чәйнек, духовка өчен икмәк пешерү һәм кәрәзле телефоннар өчен граммофон. Әлеге эшләнмәләр конкурста бүләкләр һәм дипломнар белән билгеләнгән.

Остаханәнең уңышлары киң  танылу тапты. “Чүлмәкче ишегалды” турында республика массакүләм мәгълүмат чараларында язалар, аны туристларга Баулының мәдәни картасында иң кызыклы һәм мөһим нокта буларак тәкъдим итәләр.

Эльвира Косареваның планнары – ирешелгәннәрдә генә туктап калмау. Ул эшләнмәләр ассортиментын киңәйтергә, яңа конкурсларда катнашуны максат итеп куя. Оста үзенең эшенең киләчәге зур икәненә ышана, чөнки кулдан ясалган һәр әйбердә кул җылысы һәм иҗат итүченең нуры яши. “Чүлмәкче ишегалды” остаханәсе моңа дәлил булып тора.